بیشتر بناهایی که در دوره معاصر در ایران ساخته میشود، هیچ نشانی از پیشینه درخشان معماری ایرانی ندارد.
سوالی که در اینجا پیش میآید این است که چگونه میتوان در دوره معاصر، از فرهنگ چند هزار ساله معماری ایرانی بهره گرفت. به نظر میرسد یکی از مشکلات این حوزه، شناخت ناکافی از فرهنگ معماری ایرانی است.
از چند هزار خانه تاریخی ارزشمند شهر اصفهان، در اوایل قرن اخیر، امروزه چند صد باب بیشتر نمانده که اغلب آنها نیز خالی از سکنه است. در اینجاست که ضروروت تحقیق خانههای تاریخی اصفهان مطرح میشود چراکه با شناخت جوهره فضایی این خانهها،میتوان به راهکارهایی برای طراحی معماری خانههای معاصر رسید. همچنین این مطالاعات برای تصمیمگیریهای صحیح درباره چگونگی حفظ نمونههای ارزشمند باقیمانده ضروری است.
دکتر داراب دیبا در مقدمهای که بر ترجمه فارسی کتاب خانههای اصفهان نگاشته، تاکید نموده: «کتاب خانههای اصفهان حاصل پژوهش و همکاری دانشکدههای معماری پاریس و تهران در طول چهار سال است و علاوه بر تحقیق و تحلیل و بررسی مطلب، بخشی از آن نیز به برداشتهای دقیق و رولوه خانهها اختصاص یافته است. مدارک موجود برخی از خانهها مجددا در محل، تطبیق و تصحیح گردید و نقشه خانههای فاقد مدرک، توسط گروهی سی نفره به همراه متخصصین میان رشتهای، برداشت و ترسیم شد و ترسیم نقشهها همه روزه با تحلیلهای همه جانبه گروهی در ساختمان چهل ستون نقد شد و با دیدگاههای فنی و تحلیل فضایی، نکات بسیار، بررسی و تشریح گردید.»
دکتر مریم قاسمی، عضو هیات مدیره انجمن دوستداران اصفهان و مترجم کتاب خانههای اصفهان نیز در مقدمه یادآور شده است: یکی از جلوههای شاخص معماری اصفهان، خانههای تاریخی است که کمتر به آنها توجه شده و اغلب بر اثر تحولات دوره معاصر نظیر تسلط ماشین بر زندگی شهر، تغییر شیوه زندگی، مشکل مالکیت، نبود حمایتهای قانونی، شناخت ناکافی از خانه ها و ... تخریب شدهاند و یا در معرض تخریب قرار دارند؛ بدین ترتیب که از چند هزار خانه تاریخی ارزشمند شهر اصفهان، در اوایل قرن اخیر، امروزه چند صد باب بیشتر نمانده که اغلب آنها نیز خالی از سکنه است. با توجه به وضع موجود، پیش بینی می شود در آینده ای نه چندان دور، شاهد تخریب اکثر نمونه های باقی مانده باشیم.»
در مقدمه کتاب به قلم داراب دیبا و سرژ سانتلی درباره وضعیت فعلی خانه های تاریخی اصفهان آمده است: «امروزه بر اثر مشکلات اقتصادی، رشد سریع جمعیت، بورس بازی زمین، اولویتهای سیاسی، اقتصادی و تاثیر فرهنگ بیگانه، اصفهان همچون دیگر شهرهای کشورهای اسلامی در حال از دست دادن میراث منحصر به فرد شهرسازی و معماری خود است. نوگرایی در محلههای قدیمی، گاه با خیابان کشیهای گسترده برای تردد اتومبیل و گاه با احداث ساختمانهای بلند و بزرگ همراه است. میزان این تغییرات در محلههای قدیمی بسیار گسترده است و باعث شده بسیاری از این محله ها از بین بروند و با مجموعه های جدید مسکونی اعم از خانههای ویلایی و آپارتمانها جایگزین شوند. خانه های میراث نیز از این روند فراگیر در امان نبوده اند و اگر اقدامات سریعی برای حفاظت محله های تاریخی انجام نشود، به زودی شاهد نابودی خانه هایی از این دست خواهیم بود. قابل ذکر است که نگهداری و حفاظت از این بناها و محله ها مستلزم صرف هزینه های بسیار زیاد است و بودجه دولتی اختصاص داده شده به سازمان میراث فرهنگی کشور برای این امر کافی نیست.»
در حال حاضر حدود چهار هزار بنای تاریخی در اصفهان شناسایی شده است، تعداد خانههای تاریخی ارزشمند اصفهان حدود هفت صد خانه است. از این تعداد، حدود پنجاه خانه توسط سازمان میراث فرهنگی و دیگر نهادها خریداری و احیاء شده، حدود یک صد خانه متروکه است و در پانصد و پنجاه خانه دیگر زندگی جریان دارد.
فهرست مطالب کتاب به این شرح است:
پیشگفتار: پیوستگی معماری از خانه شهری تا مسجد دارای حیاط مرکزی/ هانری استیرلن
مقدمه: داراب دیبا، سرژسانتلی
رشد شهر/ عبدالله جبل عاملی، احمد منتظر،سیمون آیوازیان
خانههای اصفهان از نظر گردشگران قدیم/ پییر پینون
از باغ شهر تا باغ خانه/ فیلیپ ریوالت
معنا و کارکردهای مختلف خانه/ داراب دیبا
اجزای تشکیلدهنده خانه/ احمد علی فرزین،سیمون آیوازیان
گرایش به هندسه در خانههای سنتی اصفهان/ سرژ سانتلی
طبیعت در خانه/ حشمت الله متدین
تزئینات در خانههای اصفهان/ فیلیپ ریوالت، سرژ سانتلی
سازه و مصالح خانه/ محمد جواد ثقفی
در این کتاب، خانه شیخ بهایی، خانه استپانیان، خانه راجمن، خانه افلاکی، خانه حسن الحسینی، خانه خلیل پور، خانه قزوینی ها، خانه حقیقی، خانه دارویی، خانه خوشنویس، خانه میرزا علی فانی، خانه امین التجار، خانه دکتر اعلم، خانه سارو، خانه جلالی، خانه سلطان سنجر، خانه علافچیان، خانه همایی، خانه سرهنگ وثیق، خانه شیخالاسلام، خانه داوید، خانه سوکیاس، خانه زوولیان همراه با عکسها و پلانهای رنگی معرفی شدهاند..
«خانههای اصفهان»، در ۲۶۴ صفحه گلاسه همراه با تصاویر و نقشههای رنگی توسط انتشارات دانشگاه آزاد خوراسگان با همکاری سازمان نظام مهندسی ساختمان استان اصفهان، و انتشارات گلدسته و یاری بخش فرهنگی سفارت فرانسه در تهران، دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، و دانشکده معماری «بل ویل» پاریس، و دانشگاه «ناتر ده» پاریس، و مرکز مطالعات عالی ویژه شهرها، معماری و میراث مغرب و خاورمیانه، و ماهنامه دانش نما منتشر شده است.
مشخصات پدیدآورندگان:
زیرنظر: داراب دیبا، فیلیپ ریوالت، سرژ سانتلی
مقدمه: هانری استیرلن
همکاران: سیمون آیوازیان، داراب دیبا، احمدعلی فرزین، عبدالله جبل عاملی، احمد منتظر، حشمتالله متدین، پییر پینون، گلناز رادی آذرخشی، فیلیپ ریوالت، محمدجواد ثقفی و سرژ سانتلی
مترجم: مریم قاسمی سیچانی با همکاری محمود مسعود، پروانه خیابانی
