موفقیت آمازون در ژاپن

گسترش مرزهای آمازون تا ژاپن، با نگرانی‌های دست اندرکاران داخلی صنعت نشر این کشور آسیایی همراه شده است.

از زمانی که آمازون به موقعیتی تعیین کننده در چشم‌انداز بازار کتاب الکترونیک ژاپن دست یافت، ناشران و کتابفروشان نگران داخلی، از قانونگذاران کشور می‌خواهند به تعیین ظرفیت‌ها و خطوط کاری این خرده فروش الکترونیکی مستقر در سیاتل بپردازند.

آمازون که کیندل را اکتبر سال پیش (دقیقا یک سال پیش) روانه ژاپن کرد، در این مدت در راس فروشندگان بازار کتاب الکترونیک این کشور قرار گرفت و موفق شد تا سونی و کوبو را به عقب براند.

برمبنای گزارشی از موسسه تحلیل ام اند ام، کیندل موفق شد در همین زمان اندک، فروش بازار الکترونیک ژاپن را 38.3 درصد افزایش دهد و بیش از 180 هزار دستگاه کتابخوان به فروش برساند. در مقام بعدی کوبو که کارش را پنج ماه پیش‌تر از آمازون شروع کرده بود 33 درصد و سونی 25.5 درصد از بازار کتاب الکترونیک را در دست دارند.

بازار ژاپن با تلاش برای یافتن ظرفیت‌های این بازار حساسیت خود را نسبت به این امر نشان داده است. برمبنای گزارشی از این بازار، 9 ناشر از بزرگترین گروه ناشران ژاپن، که طبق مقررات ژاپن دارای کتابفروشان و چاپخانه‌های خودشان هم هستند- از دولت خواستار این شده‌اند تا برای بازار فروش سال آینده بر کار فروشندگان کتاب الکترونیک که از آن سوی آب‌ها راهی این بازار شده‌اند، مالیات ویژه ای ببندد. آنها همچنین خواستار این شده‌اند تا توکیو از تمام کتاب‌های الکترونیک که از آن سوی آبها دانلود می‌شود، مالیات بگیرند.

هیوکی کاماتا یکی از ناشران کتاب الکترونیک مستقر در توکیو معتقد است برای صنعت نشر قدیمی ژاپن، شامل ناشران، چاپخانه داران، کمپانی های چاپ، توزیع کنندگان، و فروشندگان کتاب که تقریبا از 120 سال پیش کار خود را آغاز کردند، ایجاد تغییراتی در درون سیستم کار دشواری به نظر می‌رسد. به گفته وی این سیستم پیچیده از ظرفیت‌های تغییرپذیری برخوردار نیست و ممکن است دچار فروپاشی شود. در این میان تنها صنعت نشر با خوش‌بینی نگاه به آینده دارد و درآمد دیگر بخش‌های این صنعت از سال 1998 تاکنون کاهش یافته و می توان گفت در نهایت در حال مرگ است.

صنعت ژاپن تلاش کرده است یک مدل  تمام ژاپنی خلق کند. در آوریل 2012 ، ابتکارات نوآورانه نشر دیجیتال ژاپن، طراحی دیجیتالی کردن یک میلیون کتاب الکترونیک و توزیع آن را طراحی کرد. این برنامه که توسط ناشران، دو شرکت چاپ داخلی نیپون و تاپون و دولت طراحی شد، به صورت تدریجی و کندی در حال حرکت است.

با این حال کاماتا اعتقاد دارد حرکت به سوی مدرن شدن این صنعت به دلیل ترس از کسب این جایگاه‌ها توسط آمازون و کیندل بسیار کند است.

ناشران ژاپنی اکنون تنها یک راه برای رسیدن به رقیب آمریکایی خود دارند . فروشگاه کیندل آمازون که یک سال پیش افتتاح شد تاکنون بیش از 140 هزار عنوان ژاپنی زبان تولید کرده است که تنها 20 هزار عنوان کمتر از رقیب خرده فروش نزدیک آن در ژاپن یعنی راکوتن است . آمازون همچنین به سرعت در حال تملیک شرکت برجسته نشر ژاپن یعنی تاپون است که به آهستگی در حال دیجیتالی کردن کاتالوگی متشکل از 200 هزار عنوان کتاب است.

اکنون نه تنها آمازون 40 درصد بازار کتابخوان الکترونیک را در اختیار گرفته، بلکه به عنوان بزرگترین کتابفروشی ارایه کننده همه اشکال کتاب، ادعا دارد که بیش از 20 درصد از بازار نشر معمولی را نیز در اختیار گرفته است.

کاماتا می گوید موفقیت کیندل نتیجه طبیعی این حقیقت است که آمازون خدمات بهتری را در مقایسه با صنعت داخلی به مصرف کنندگان ارایه می‌کند. به گفته وی صنعت ژاپنی از سوی دیگر در جستجوی راه هایی است که امتیاز انحصاری به نویسندگان و مصرف کنندگان اعطا نکند.

معرفی کتاب درآمدی بر زبان بلخی

                                                   

زبان بلخی یکی از زبان های ایرانی میانۀ شرقی است که برای چندین سده در میان ساکنین مناطق شمالی افغانستان رواج داشته است.

سرزمین کهنسال بلخ در شمال افغانستان واقع است و از آن هم در اوستا و هم در کتیبۀ داریوش در بیستون یاد شده است. بلخ در پی حملۀ اسکندر مقدونی به مدت دویست سال در زمرۀ مناطق یونانی نشین درآمد. بنظر می رسد که در طول این مدت تمدن هلنی و نیز استفاده از زبان و خط یونانی در کنار زبان محلی بلخی در آن رواج یافته است.

سرزمین بلخ از اواسط سدۀ دوم پیش از میلاد به تصرف قبایل یوئه جی یا تخاریان درآمد و از آن پس به نام آنها «تخارستان» نامیده شد. کوشانیان یکی از همین قبایل بودند که از اوایل دورۀ مسیحی به قدرت رسیدند و به گسترش متصرفات خود پرداختند تا سرانجام امپراتوری کوشانی را برپا کردند. این امپراتوری که در حدود یک سده دوام یافت، در دوران قدرت، بخش قابل توجهی از آسیای مرکزی تا شمال هندوستان را در بر می گرفت. در این دوران زبان بلخی به عنوان زبان رسمی جایگزین زبان یونانی شد اما استفاده از خط یونانی در کنار خطوط دیگر از جمله خط بلخی و خروشتی بویژه در اوایل حکومت کوشانیان ادامه یافت. در عهد ساسانی، فرمانروایی کوشانیان روی به زوال نهاد و بخش غربی آن سرزمین به تصرف دولت ساسانی درآمد و آنها فرمانروایانی با نام «کوشان شاهان» بر آن گماردند. زبان بلخی علی رغم دو سدۀ تسلط اسکندر مقدونی و جانشینان او بر این سرزمین هیچگاه از رونق نیفتاد.

سرزمین بلخ امروزه استان کوچکی در شمال افغانستان است که به فاصلۀ 22 کیلومتری مزارشریف و 643 کیلومتری کابل واقع شده و رود جیحون از شمال شرقی آن می گذرد. اما همانگونه که اشاره شد این سرزمین کهنسال، تاریخی دیرینه در حافظۀ خود دارد که آغاز آن در غبار زمان ناپیداست. خاموشی منابع مربوط به هزارۀ اول پیش از میلاد، بویژه دورۀ پیش از فرمانروایی هخامنشیان سبب می شود که نتوانیم تصویر روشنی از اوضاع تاریخی و ساختار سیاسی این سرزمین به دست دهیم. اما گزارش ها و یافته های تاریخی و زبانشناسی مربوط به دوره های بعدی امیدهای تازه ای را در بازشناسی زبان، تاریخ و فرهنگ سرزمین بلخ بیدار کرده و امروز پژوهشگران با تلاش گسترده ای به کنکاش در این یافته ها پرداخته اند.

در دهۀ 1990 م، انبوهی از اسناد ارزشمند بلخی کشف شد که بیشتر آن ها از طریق بازار پیشاور از بازارهای بین المللی سر درآورده و به مجموعه های خصوصی در لندن و دیگر مراکز راه یافت. محتوای بسیاری از این اسناد عبارت از نامه ها و مکاتبات میان افراد است. این اسناد بر چرم، پارچه و حتی بر قطعات چوب نوشته شده اند. افزون بر سکه ها و مهرها، مهم ترین کتیبه های به دست آمده از بلخ عبارتند از کتیبه های سرخ کتل، کتیبۀ سه زبانۀ دشت ناموور، کتیبۀ تنگ سفیدک، کتیبۀ پله مید، کتیبۀ دلبرچین و نوشته های پراکنده دیگری است. همچنین تازه ترین یافته ها در این زمینه نامه های اقتصادی، حقوقی و بودایی است که در دو مجلد توسط نیکلاس سیمز –ویلیامز بررسی و مطالعه و منتشر شده است. این اثر شاید نخستین گام در معرفی زبان و آثار ادبیات بلخی است که به منظور آموزش این زبان تدوین شده است. بدیهی است کشف آثار تازه و بررسی یافته های زبان بلخی در تکوین و و گسترش این زبان و کسب آگاهی های بیشتر از زبان های ایرانی نقش چشمگیری خواهد داشت.

درآمدی بر زبان بلخی تألیف دکتر محمود جعفری دهقی استاد فرهنگ و زبانهای باستانی و ایران شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی در 273 صفحه از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی چاپ و منتشر شده است.

معرفی کتاب اوزان و مقیاسات در عصر قاجار

                                                   

این کتاب را در واقع می توان واژه نامه یا دایره المعارف اوزان و مقیاسات عصر قاجار دانست.

در این کتاب اوزان و میزان بر اساس حروف الفبا در سه دسته (مقیاسات طولی، ناحیه ای و اوزان) مرتب شده اند. از این رو برای شناخت ویژگیهای فرهنگی هر ناحیه از سرزمین ایران ماخذ ارزشمندی است. پیش از این کتاب پرفسور والتر— هینتس به نام اوزان و مقیاسها در اسلام، ترجمهی دکتر غلامرضا ورهرام، که تاکنون سه بار چاپ شده است، مبنای کار محققان قرار می گرفت اما حتی خود دکترهینتس اشاره می کند وی بسیاری از مقادیر را گردآوری نکرده است. 
همانگونه که خود(دکترفلور) نویسنده اذعان دارد نوشتن چنین کتابی مشکلات خاص خود را دارد و چنین پژوهشی تقریباً مدت زمان زیادی را میطلبد:این مقادیر را در مطالعه ای که 25 سال پیش انجام دادم، گردآوری نموده بودم اما به واسطه سفر کوتاهی که به آمریکا داشتم؛ آن را گم کردم و حال باردیگر آن یافته ام، با این تفاوت که اکنون نیز نوشته هایی بدان افزوده ام. امیدوارم این فرجه زمانی مفید بوده باشد.این کتاب روند شکلگیری و چگونگی تحول اوزان امروزی را بیان میکند. 
در لابه لای کتاب جدولهایی درج شده که نشانگر اختلاف در معیارهای نواحی مختلف ایران بوده است. اوزان و مقیاسها در ایران دوره قاجاریه از هر شهری به شهر دیگر یا از هر گروه تا گروه دیگر مانند اقلیت های دینی متفاوت بوده است. اُ دونوان O’Donovan طی گزارشی در این باره می آورد: یکی دیگر از ریشههای نزاع پیوسته در میان ترکمنان مربوط به معیار و مقیاسهای اندازه گیری است.
 هر کالایی با معیاری به فروش می رسید؛ به عنوان مثال برای اندازه گیری مقدار پارچه، معیار«ارشین» یا «گز» را به کار می بردند. اندازه ی این معیار از نوک بینی تا نوک انگشتان دست در حالتی که پارچه در طول بازو کشیده شده باشد، است. البته در این حالت بسته به اندازه و طول بازوی هر فرد، مقدار آن متغیر است و همیشه بر سر این که مقدار پارچه به وسیله ی فروشنده یا خریدار اندازه شود، اختلاف نظر وجود دارد.

از دیگر مقادیر، می توان از «چَناق» نام برد که در فروش غلات بکاربرده می شود. این واژه در اصل به معنای کاسه یا پیمانه است و همچنین دلالت بر بیشترین مقدار غله ای دارد که فردی در هنگام بردن دو دست خود در زیر محصول انباشته شده می تواند در کف دستان خود  نگه دارد. اما به دلیل این که کف دستان ترکمن ها بسیاربزرگ تر از کف دستان فروشندگان است، این موضوع به مجادلات دامنه داری منجر شده است.
 مدتها کتاب جامعی در این باب نوشته نشده بود، امید است که مطالب این کتاب این خلاء را پر کرده باشد، با مطالعه دقیق این کتاب میتوان دریافت که تحولات عصر قاجار که سعی داشت از شیوهی سنتی و به طور کلی سنت فاصله گرفته و به سوی سبک و سیاق مدرن حرکت کند اما محافظه کاران عصر قاجار تلاش در مهار این نگرش داشتند.

اقتصاد سنتی عصر قاجار باعث ایجاد فرهنگهای گوناگونی در نقاط مختلف سرزمین ایران آن دوره شده بود و به نوبه خود گرایش به حفظ این نوع از فرهنگ ایجاد شده، منجر به نوعی دیدگاه جدایی طلبی شده بود که با استقرار دولت جدید، نظام متریک (واحد سنجش بینالمللی) مبنای عمل اکثر ایرانیان قرار گرفت.

استاد دکتر عبدالرسول خیراندیش در مقدمه ای با عنوان «اوزان و مقیاسها؛ فصلی در نوسازی اقتصادی و اجتماعی جامعه ی ایرانی» به فرایند جایگزینی نظام متریک به جای شیوه پیشین در ارتباط با فرایند مدرنیسم پرداخته اند. به این معنا که شکل گیری نظام متریک به سبک و سیاق نوین فرایندی بود که یکی از پیامدهای انقلاب فرانسه دانسته شده است که جهان آن روز را تحت تأثیر قرار داده بود. 
دولت بریتانیا در مخالفت با دولت انقلابی سیستم نوین اوزان و مقیاسات فرانسه را نپذیرفت اما بسیاری از کشورهای جهان آن روز از جمله دولت قاجاریه و پس از آن دولت نوین ایران بتدریج نظام متریک را پذیرفته و مورد استفاده قراردادند.کتاب دارای سه پیوست است. پیوست های اول و دوم مربوط به قانون هایی است که در مجالس پنجم و هشتم در رابطه با شیوه ی کاربرد اوزان و مقیاسات در سراسر کشور است.

در پیوست سوم کاملترین و جدیدترین فهرست تألیفات دکتر ویلم فلور تا سال 2012 میلادی درج شده است.

کتاب با عکسهایی از زندگی اجتماعی و کاربرد وسایل توزین در یکصدسال اخیر به پایان میرسد.
اوزان و مقیاسات در عصر قاجار/ نوشته دکتر ویلم فلور؛ ترجمه مصطفی نامداری منفرد، با مقدمه دکتر عبدالرسول خیراندیش. انتشارات آبادبوم، چاپ اول، 1391

 

تاریخچه ضریح‌های نصب شده در حرم امام رضا (ع)

بنا به شواهد تاریخی، تاکنون چندین ضریح بر روی مرقد شریف امام رضا (ع) نصب گردیده که ضریح فعلی پنجمین ضریح است.

مضجع مقدس و آرامگاه پاک و نورانی امام رضا(ع)، در آغوش ضریح مقدس و مجللی جای دارد که با صفحه های زرین و سیمین زینت یافته و آیاتی از قرآن کریم بر آن نمایان است و زائران و محبان حضرت از شبکاتش بر آن فضای ملکوتی دیده می دوزند و جلال و ابهتی روحانی بر صفحه ی جانشان پرتو می افکند.

ضریح به عنوان مهمترین نماد مضجع مطهر امام رضا (ع) با چند قرن قدمت، از سابقه ی تاریخی برخوردار است و بی شک قدمت بیش از یک هزار و دویست ساله ی مشهدالرضا و اقبال مسلمانان به زیارت این مکان در طول چندین قرن، زمینه را برای پیدایش صندوق و بعدها ضریح فراهم آورده است.

بنا به شواهد تاریخی، تاکنون چندین ضریح بر روی مرقد شریف امام رضا (ع) نصب گردیده که ضریح فعلی پنجمین ضریح است و در مورد تاریخچه ضریح های نصب شده بر روی مرقد مطهر امام روایات متفاوتی در منابع تاریخی ذکر شده است که شاید اشاره به گوشه ای از آن ها خالی از لطف نباشد.

ضریح اول

اولین ضریح، ضریحی چوبی و تسمه های فلزی، با پوشش طلا و نقره بوده است که در اواسط قرن دهم یعنی در دوران شاه طهماسب صفوی به سال 957 ﻫ.ق ساخته و بر روی صندوقچه چوبی نصب شده است.

البته باید اشاره نمود در مورد تاریخچه ضریح اول اختلاف نظر است. برخی از نویسندگان بانی اولین ضریح را نامعلوم دانسته و نویسنده کتاب تاریخ آستان قدس احتمال داده است که اولین ضریح در عهد تیموریان و بعضی احتمال داده اند که در عهد شاه اسماعیل اول صفوی نصب شده باشد. عده ای نیز آن را منسوب به عهد شاه طهماسب اول می دانند و در برخی از منابع، ساخت این ضریح به شاه عباس اول صفوی نسبت داده شده است.

به نظر می رسد تا سال 1311 ش به دلایل مختلف از جمله عدم امکان رؤیت کتیبه ضریح قدیمی، تاریخ نصب و نام بانی آن مورد اختلاف بوده است، اما بیشتر مورخان قبل از این گزارش، بانی آن را شاه طهماسب صفوی دانسته اند و حتی اعتمادالسلطنه که نام بانی و تاریخ نصب ضریح را نامعلوم می داند و آن را فاقد کتیبه معرفی می کند، در جای دیگری از کتابش به نقل از مسیو فریزر می نویسد:

«... وقتی که شاه طهماسب شهر را بنا کرد یا به توسیع آن پرداخت، گنبد مطهر را با آجرهای مطلّا تذهیب نمود، یک مناره قشنگی ساخت و آن را مذهّب داشت و دور مرقد ضریح طلایی نصب کرد.»

وجود ضریح به استناد اخبار موجود در منابع تاریخی در عهد شاه طهماسب اول صفوی قطعی است، چون واژه ضریح چندین بار در رویدادهای مربوط به تاریخ مشهد در منابع این دوران نقل شده، چنان که در خبر مؤلف عالم آرا از عهد شاه طهماسب آمده است که در سال 985 ق جسد شاه طهماسب در جوار ضریح مبارک مدفون گردیده، و یا در خبر تهاجم سپاه عبدالمؤمن خان ازبک به مشهد در سال 997 ق ذکر شده است:

«... ازبکیه خونخوار عده زیادی از مردم بیچاره را در اطراف مقبره کشتند؛ چنان که اطراف ضریح یک ذراع خون ایستاد.»

درباره مشخصات این ضریح نیز اخبار متفاوتی وجود دارد. بیشتر نویسندگان جنس آن را از چوب دانسته و بعضی نوع چوب اولین ضریح را از شمشاد و برخی از صندل و بعضی دیگر از جنس نقره و عده ای دیگر همچون اعتمادالسلطنه و مؤلف منتخب التواریخ جنس ضریح را از فولاد می دانند.

ضریح دوم(ضریح نگین نشان)

ضریح دوم، ضریحی مرصّع فولادی، معروف به ضریح نگین نشان است، که در سال 1160 ﻫ.ق به آستانه مقدس تقدیم و نصب شده است. براساس شواهد تاریخی، واقف ضریح، شاهرخ فرزند رضاقلی میرزا فرزند نادرشاه افشار و نوه شاه سلطان حسین صفوی است.

اعتمادالسلطنه مشخصات این ضریح را نیز به صورت کامل در نوشته هایش آورده است. او در وصف ضریح دوم می نویسد:

«... ضریح دوم نیز از فولاد است، ولی در هر گوی آن چهار دانه یاقوت و یک دانه زمرد نصب است که دانه ها در ورق طلای ضخیمی نصب شده، مثل نگین دان انگشتر و آن را در روی فولاد ضریح نصب کرده اند، به طوری که طلا از دور نمایان است. در این ضریح، کتیبه منحصر به دو سطر خط نستعلیق چهاردانگ است که بالای سر ضریح مبارک طلاکوب کرده اند به این عبارت:

«نیازمند رحمت ایزد مستعان و تراب اقدام زوار این آستان ملائک پاسبان (سبط) سلطان نادرشاه شاهرخ شاه الحسین الموسوی الصفوی بهادرخان به وقف و نصب این ضریح و قبّه های مرصع چهارگوشه ضریح مقدس مبارک موفق گردید سنه 1160.»

درباره دیگر مشخصات این ضریح نوشته اند: «این ضریح دارای سه پنجره بوده است که پنجره بیرونی فولاد و پنجره دومی مفرغ زراندود و سومی پولاد و مُکلَّل به زبرجد و یاقوت بوده...»

البته برخی از منابع به ساخت این ضریح توسط نادرشاه اشاره دارند؛ از جمله اعتمادالسلطنه به نقل از مسیو فریزر می نویسد:

«نادرشاه بعد از تاخت و تاز افاغنه، شکوه و جلال مشهد را به درجه کمال رساند و موقوفه زیاد بر موقوفات این مکان افزود و درب بزرگ را که در طرف جنوب غربی... و مرقد را با جواهر و تزئینات مزین و ضریح فولادی منبت سابق الذکر را به دور آن نصب کرد.»

همچنین به نقل از فورشایر سیاح انگلیسی در شرح اقدامات عمرانی نادرشاه می نویسد نادر ضریح به دور مرقد مطهر نصب کرد و قندیل بسیار و زینتی از همین فلز در بالای مرقد آویخت.

نظرات مختلفی درباره نَسَب بانی این ضریح وجود دارد، اما طبق کتیبه موجود، شاهرخ بن رضا قلی میرزا پسر نادرشاه بانی این ضریح است.

وجو جواهرات بر بدنه ضریح دوم مسلم است و گزارش مؤلف جنّات ثمانیه در سال 1331 ق آخرین خبر از وجود این جواهرات و مؤید قرار داشتن چهار دانه یاقوت و یک دانه زمرّد در گوی های ضریح در حدود اواخر عهد قاجاریه است، اما با گذشت حدود بیست سال از این تاریخ به گزارش مؤتمن در سال 1311 ش، از این جواهرات خبری نیست، چنان که می نویسد: «نگین های آن، قسمتی به مرور از میان رفته و قسمتی هم باقی است» و چنین نتیجه می گیرد که در اصل، نگین های مهمی نبوده و سنگ بدل بوده است.

بنابراین در صورت وثاقت خبر، علت تغییر و تبدیل و فقدان جواهرات اصلی نصب شده بر روی ضریح دوم در این فاصله زمانی مشخص نیست.

جواهرات و اشیاء و تزئینات این ضریح در عهد افشاریه مورد دستبرد قرار می گیرد و به نوشته اعتمادالسلطنه، جانشینان نادر پس از قتل او به ضریح مطهر تعرض می کنند به نحوی که می نویسد:

«بعد از نادرشاه، مشهد افول کرد، ولی حرم محفوظ بود. نادر میرزا بعضی از زینت های حرم و قسمتی از ضریح مطلای دور مرقد را برداشت و به مصرف محاربات خود رساند. پس از آن گوی طلایی را که در بالای مرقد آویخته بود، تصرّف نمود و برادرش نصرالله میرزا غارت را تکمیل کرد و طلاهای روضه را سکه زدند که به لشکریان خود دهند.»

اما به نوشته بهبهانی جمعی از مؤمنان به سرپرستی شهید ثالث میرزا محمد مهدی مجتهد متولی آستانه طلا و جواهرات را مسترد می نمایند و دوباره ضریح را تزیین می کنند.

ضریح دوم یا ضریح مرصع از تاریخ نصب (1160 ق) به مدت حدود 73 سال در معرض زیارت قرار داشته، تا این که در تاریخ 1233 ق به قولی سومین ضریح در کنار دو ضریح قبلی و در قسمت بیرونی نصب می گردد. قبل از این تاریخ، فقط دو ضریح، یعنی ضریح قدیمی چوبی و ضریح مرصع بر روی مرقد مطهر وجود داشته است.

ضریح سوم(فتحعلی شاهی)

نام بانی ضریح سوم نامشخص است، اما به طور قطع و مسلم این ضریح در عهد فتحعلی شاه وجود داشته؛ چنان که برخی از منابع به درِ مرصع نصب شده بر روی این ضریح که توسط فتحعلی شاه در تاریخ 1233 ق اهدا شده اشاره دارند که در سمت شرقی ضریح نصب شده است.

بعضی از نویسندگان زمان نصب این ضریح را در اوایل عهد قاجاریه می دانند و بسیاری از نویسندگان باشتباه تاریخ کتیبه و نام بانی در ضریح را مربوط به ضریح دانسته و فتحعلی شاه را بانی ضریح معرفی می نمایند، در حالی که به نوشته اعتمادالسلطنه این ضریح فاقد کتیبه است.

در مورد مشخصات این ضریح نوشته اند که طول آن پنج و عرض آن سه متر و دارای دو متر ارتفاع است و جنس آن از فولاد و بر روی ضریح مطهر مشبکی مطلا و بر فراز آن شیروانی چوبی، با پوشش طلا وسط شیروانی یک سر طوق طلا مرصع به جواهر و در دو طرف آن دو قبه جواهرنشان می باشد و بالای آن هم پوشش بسیار نفیسی گسترده است.

این ضریح نیز مانند ضریح دوم مورد دستبرد قرار گرفت و در عهد سلطنت محمد شاه قاجار، پس از آن که محمد حسن خان سالار پسر آصف الدوله والی خراسان طغیان نمود، تمام طلا و نقره های روی ضریح را تصرّف کرد و درب مرصع فتحعلی شاهی را نیز از ضریح جدا نمود و به نام خود سکه زد. نوروز علی بسطامی تاریخ این واقعه را 1264 ق می داند و می نویسد پس از آن که ناصرالدین شاه بر تخت سلطنت نشست، تعمیرات صورت گرفت. ظاهراً تعمیرات ضریح در 1268 ق شروع گردید و سلطان مراد میرزا حسام السلطنه پس از آن که این درب را با تکه های طلای ضخیم پوشاند، در سال 1270 ق در نصب گردید.

به این ترتیب از دوران فتحعلی شاه قاجار به بعد سه ضریح بر روی مرقد مطهر امام رضا (ع) وجود داشته و اعتمادالسلطنه و دیگر نویسندگان از وجود این ضریح ها خبر داده اند. لذا به استناد کتیبه سردر مرصع اهدایی فتحعلی شاه (1233 ق)، از این زمان به مدت حدود یک صد و پنجاه سال سه ضریح وجود داشته و ظاهراً هیچ گونه تغییر اساسی در آن ها ایجاد نشده، تا آن که در سال 1311 ش بنا به نوشته مؤتمن، ضریح چوبی قدیمی (ضریح اول) به علت پوسیدگی در زمان نصب صندوق جدید، به کلی برداشته شده و دو ضریح دیگر پس از مرمت در جای قبلی نصب گردیده است.

مؤلف تاریخ آستان قدس، ضمن آن که علت و چگونگی این تغییرات را نقل کرده، مشخصات سه ضریح را نیز آورده است. او در مورد کیفیت این تغییرات می نویسد: پیرو راپرت خرابی صندوق در سال 1309 و اخذ مجوز شفاهی جهت تعویض صندوق چوبی قدیمی، با دعوت از علمای طراز اول خراسان و با حضور صاحب منصبان آستان قدس و نایب التولیه و معماران زبده طی صورتجلسه در مورخه 29 رجب مطابق هشتم آذرماه 1311 عملیات مرمت آغاز شده و پس از برداشتن صندوق قدیمی، ضریح طلاکوب چوبی نیز که در این زمان پوشیده و قابل ابقا نبوده است، به کلی برداشته شد، و پس از نصب صندوق ساخته شده از سنگ مرمر جدید، دو ضریح دیگر (ضریح مرصع و ضریح فولادی) پس از مرمت در جای قبلی نصب شد.

پس از برداشتن ضریح قدیمی در سال 1311 ش، از این زمان تا سال 1338 ش، یعنی حدود 27 سال فقط دو ضریح بر روی مرقد مطهر وجود داشته که ضریح مرصع در داخل و نزدیک به مرقد مطهر و ضریح فولادی منسوب به عهد فتحعلی شاه در معرض زیارت زائران بوده است.

ضریح چهارم (شیر و شکر)

چهارمین ضریح به نام ضریح طلا و نقره معروف به شیر و شکر است که در سال 1338 خورشیدی ساخته شده و پس از برداشتن ضریح سوم و انتقال آن به موزه، روی ضریح نگین نشان نصب می شود و اکنون بر روی سقف ضریح از داخل این دو بیتی نوشته شده:

هاتفی وصف این ضریح بگفت عجرا الصائعون عن صفتک

بهر تاریخ دور مسعنی سفت ما عرفناک حق معرفتک

که به حساب ابجد از مجموع حروف مصراع چهارم عدد 1370 ﻫ.ق بدست می آید که تاریخ نصب ضریح می باشد.

انجام اقدامات و تشریفات نصب ضریح جدید مصادف بود با شروع کار نایب التولیه جدید محمد مهران که پس از استعفای شادمان آغاز به کار نمود. او در مقاله ای با عنوان «ضریح جدید» چگونگی نصب ضریح شیر و شکر را بتفصیل آورده، می نویسد پس از انجام مشورت لازم با اعضای هیأت ویژه، کار نصب ضریح جدید آغاز گردید و ضریح جدید آغاز گردید و از صبح روز چهارشنبه هشتم بهمن ماه 1338 ش پس از غبارروبی مرقد مطهر در مدت 17 روز عملیات برداشتن ضریح فولادی و مرمت و تعویض سنگ های پای ضریح انجام شد و ضریح دوم تمیز و اصلاح شده به وسیله جرثقیل بالا کشیده شد و کف ضریح ترمیم و پس از نصب چهارچوبه ضریح جدید شیر و شکر، کار نصب روکش ها و قاب ها و سقف انجام شد و سرانجام در ساعت پنج و نیم بعد از ظهر روز چهاردهم شعبان المعظم 1379 ق مقارن با شب ولادت حضرت ولی عصر (عج) مطابق با 22 بهمن 1338 ش، درِ حرم برای زیارت مشتاقان مفتوح گردید.

کاویانی مشخصات ضریح چهارم را این گونه وصف می کند:

«... ضریح مقدس دارای چهارده دهانه به نام چهارده معصوم بوده، شش دهانه آن طرف بالاسر و پایین پا، هشت دهانه آن پیش رو و پشت سرِ مبارک می باشد. طول آن چهار متر و پنج سانت و عرض آن سه متر و شش سانت و ارتفاع آن سه متر و سی سانت بوده.

لبه بالای ضریح در چهار سمت 44 گلدان طلا و 44 ترنج طلا نصب شده، بر بدنه آن در چهار سمت 18 ترنج طلا با املاء کلمات طیّبات و صلوات به خط زرین به قلم احمد زنجانی نوشته شده است و قسمت بالای دهانه ها تا سقف ضریح مطهر با گل و برگ و قطاربندی از جنس طلا، نقره و مینا تزیین شده است. شاسی و سقف ضریح آهنی است و قسمت بالا و پایین آهن ها به وسیله چوب چناری بسیار مرغوب دوقابه شده است. گوی و ماسوره های ضریح تو پُر و از جنس نقره با عیار 90 درصد می باشد و جنس روکش ها تماماً طلا و نقره و میناست.

ضریح طلا و نقره جدید، منسوب به شیر و شکر در واقع به جای ضریح فولادی (منسوب به عهد فتحعلی شاه) نصب گردید و ضریح فولادی به موزه آستان قدس انتقال یافت.

ضریح پنجم(ضریح فعلی)

چون با گذشت حدود چهار دهه از زمان نصب ضریح چهارم، به مرور زمان ارکان ضریح شیر و شکر پوسیده و روکش های نقره ای و طلایی آن ساییده و به رغم تعمیرات مکرر به دلیل کمی ضخامت و فرورفتگی، از استحکام لازم برخوردار نبود، لذا ساخت ضریح پنجم مورد توجه قرار گرفت و پس از حدود پنج سال بررسی و نظرخواهی از صاحبنظران، براساس طرح ابتکاری و برگزیده استاد فرشچیان هنرمند برجسته معاصر، توسط هیأت اجرایی مرکب از کارشناسان و هنرمندان برجسته و بر مبنای طرح ها و معیارهای مصوب و تحت نظر سازمان عمران و توسعه حریم حرم، کار ساخت ضریح جدید موسوم به ضریح سیمین و زرین از سال 1372 ش آغاز شد و پس از آماده سازی، عملیات اجرایی نصب پس از انجام آخرین مراسم غبارروبی ضریح قبلی، از شامگاه روز شنبه 21/10/1379 آغاز گردید و پس از اتمام کار در روز سه شنبه 16/12/79 مقارن با عید سعید قربان، طی مراسمی با حضور مقام معظم رهبری- حضرت آیت الله خامنه ای- و تولیت عظمای آستان قدس رضوی- آیت الله واعظ طبسی- بازگشایی روضه رضوی با ضریح جدید صورت گرفت.

ضریح جدید که پنجمین ضریح نصب شده بر روی مرقد مطهر امام رضا (ع) می باشد حدود 12 تن وزن دارد و از جمله ویژگی های آن، ضخامت پوشش نقره ای و طلایی آن و نیز اتصال روکش ها بدون پیچ می باشد. طول ضریح 78/4 متر و عرض آن 73/3 متر و ارتفاع آن با محاسبه سنگ و پایه 96/3 متر می باشد و جمعاً دارای چهارده دهانه در اطراف است. دو سوره مبارکه هل اتی و یس به صورت کتیبه در دور تا درو ضریح نوشته شده که طول کتیبه سوره هل اتی 76/16 و عرض آن 14 سانت و کتیبه سوره یس دارای 66/17 متر طول و 18 سانتیمتر عرض است.

هر دو کتیبه و دیگر خطوط ضریح مطهر مشتمل بر آیات الهی و اسماء حُسنی است که در کمال قوت و استحکام و زیبایی با خط خوشنویس نامی آقای موجد نوشته شده است.

از جمله امتیازات ضریح پنجم یکپارچه بودن آن است و ضمن آن که از صلابت و استحکام قابل قبولی برخوردار می باشد. در تمامی گلبرگ ها و نقوش به کار رفته مفاهیم فرهنگ متعالی اسلام متجلی است و تأکید بر اسلامی و ایرانی بودن تمامی عناصر و اجزاء متشکله، یکی دیگر از ویژگی های ضریح سیمین و زرین می باشد. استفاده از اعداد 5 و 8 و 14 در ساختار ضریح به طور مشخص نشان دهنده خمسه شجره طیبه و رتبه شامخ صاحب ضریح به عنوان هشتمین اختر ولایت و امامت است و نیز وجود 14 محراب در چهار ضلع ضریح که رأس محراب ها به کلمه الله ختم می شود و وجود گل های آفتابگردان در گوش های لچکی که شمس الشموس را تداعی می کند و نحوه به کارگیری خطوط و نقوش اسلیمی ها در بدنه ضریح که چشم ها را به یک نقطه و هدف معینی یعنی کلمه الله منتهی می سازد، سبکی ایرانی و اسلامی و نوین است که با الهام از اعتقادات اسلامی روح و هویت هنر نقاشی، نگارگری، خطاطی و طراحی، آمیزه ای از هنر و اعتقاد را در گلزاری از زر و سیم به نمایش گذاشته است.

ضریح موجود در مجموع در طول 31 سانتی متر و در عرض 42 سانتی متر و در ارتفاع 6 سانتی متر نسبت به ضریح قبلی (شیر و شکر) وسیعتر و بزرگتر است و در سقف و بخش داخلی بدنه ضریح به جای استفاده از چوب ساده و رنگ و روغن، از هنر خاتم کاری بهره گیری شده است.

منابع:

1- بزرگ عالم زاده. حرم رضوی به روایت تاریخ، مشهد: به نشر: 1390.

2- قصابیان، محمدرضا. تاریخچه ضریح مطهر امام رضا (ع)، نشریه مشکوة، 1379.

3- قصابیان، محمدرضا. ضریح مطهر امام رضا (ع) و پیشینه آن، نشریه مشکوة، 1380.

4- تاریخچه ضریح منور امام رضا (ع). نشریه فرهنگ و هنر؛ هنر دینی. 1379.

انتشار «کتابشناسی زبان های کهن آسیای غربی»

مجموعه هفت جلدی «کتابشناسی زبان های کهن آسیای غربی» با تحقیق و پژوهش سعید حیاتی منتشر شد.

مجموعه هفت جلدی «کتابشناسی زبان های کهن آسیای غربی» با شمارگان 500 نسخه و با بهای هر جلد 25 هزار تومان از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی روانه کتابفروشی ها شده است.

به بیان نویسنده این مجموعه، شناخت زبان های کهن آسیای غربی از اهمیت بسیاری در حوزه های مختلف برخوردار است و پیش از این مجموعه هیچ منبع و یا مرجعی برای معرفی متون این زبان ها وجود نداشته است.

«کتابشناسی اگاریتی و  خط شناسی عربی کهن»، «کتاب شناسی خط شناسی عربی کهن، شمالی و جنوبی، حبشی و عربی جنوبی»، «کتابشناسی زبان عبری کهن»، «کتابشناسی آرامی سریانی و لهجه شناسی عبری کهن»، «کتابشناسی ابلایی و منابع لهجه شناسی سامی شمال غربی»، «کتابشناسی منابع سامی تطبیقی» و «کتابشناسی منابع عمومی سامی و اکدی» به ترتیب نام اختصاصی هر کدام از این هفت مجلد است.

معرفی جشن‌نامه سید احمد حسینی اشکوری

جشن ‌نامه استاد سید احمد حسینی اشکوری در 1224 صفحه بصورت مصور منتشر شد.

حجت‌الاسلام و المسلمین سید احمد حسینی ‌اشکوری که اکنون سن 84 سالگی (قمری) را سپری می‌کند، یکی از پرکارترین فهرست نویسان نسخ خطی است.

حجت‌الاسلام اشکوری سال‌ها در نجف و سپس در ایران در کتابخانه آیت الله مرعشی و آیت الله گلپایگانی به نگارش فهرست نسخ خطی مشغول بود؛ در پانزده سال اخیر مرکز احیاء میراث اسلامی را در قم تأسیس کرد که در حال حاضر هزاران نسخه خطی و عکسی در آن نگهداری می‌شود.

به منظور بزرگداشت ایشان جشن‌نامه ای به کوشش رسول جعفریان در بیش از هزار صفحه تهیه و تدوین شده است که شامل مقالات زیر است:

درآمد / رسول جعفریان

زُبدة‌الآثار/ سیّد علی آل داود

بلوای اصفهان / سروده ابوالقاسم بن محمد؟ / علیرضا اباذری

جنگ امام علی علیه السلام با طال، شاه مغرب زمین / مظهر ادوای

نهر دوم / شیخ مهدی نجفی مسجدشاهی اصفهانی / آیت الله رضا استادی

ترجمة احوال محمدعلی بن محمد باقر هزارجریبی/محمدحسین هزارجریبی/سیّدجعفراشکوری

شرح حقیقة الروح مع ما یتوقف علیه الفتوح / سید صادق حسینی اشکوری

ملاحظاتی پیرامون متن دیوان عنصری / محمود امیدسالار

سنّت تصحیح و تصحیح سنتی / اکبر ایرانی

معرفت امام / علی‏بن سدید استرآبادی / محمد برکت

ناگفته‏‌هایی از رقعات حزین لاهیجی / ژاله تاج الدین

دیوار نوشته‌های یادگاری در مسجد ـ مدرسه مادرشاه اصفهان/ رسول جعفریان

سفرنامه منظوم حج / محمد نبی قورچی اصفهانی / رسول و محمد باقر جعفریان

راستی آزمایی در تصحیح نسخ خطی /  محسن جعفری مذهب

رساله‌ای درأحوال وأفعالِ«بابِ»ضَلالَت‌مَآب وتابعینِ او/محمّدتقیِ هِرَویِ اصفهانی/جویا جهانبخش

نقدی بر چند فهرست / ابوالفضل حافظیان

معرفی یک کتابچه دستورالعمل نویافته / صادق حضرتی آشتیانی

نسخه‏ ای نفیس از مثنوی معنوی از شیرازِ سده سیزدهم / سید محمدحسین حکیم 

مکاتیب سعدالدین حَمّوئی / احمد خامه‌یار

رساله هیئت جدید انگریزی / میر محمد حسین اصفهانی / علی دهگاهی

تعزیه اسلام آوردن عرب بیابانی و معجزه حضرت رسول (ص) / به کوشش مرضیه راغبیان

نکاتی درباره ملا محمود لاهیجانی / محمد کاظم رحمتی

سفرنامه منظوم بلخ / سید عباس رستاخیز ـ سید علی نقی میرحسینی

تصحیح بخشی از «رساله در علم تاریخ» / گودرز رشتیانی

نامه‌هایی از اصفهان به کربلا / سپیده سلطانی مقدم

چند نکته درباره کاغذ ابری ایرانی / یوشیفوسا سه‌کی 

نسب‌نامه خاندان انصاری آذربایجان / محیا شعیبی عمرانی

فوائد رضویه‌ای دیگر / علی صدرایی خویی

تاریخ‌نویسی سلسله‏‌ای در ایران عصر صفوی / منصور صفت گل

چهار یادداشت نویافته از قحطی درایران / علی اکبر صفری

نسخه نفیس عهدنامه مالک اشتر / ابوالفضل عرب‌زاده

إجازة صاحب الجواهر لممتاز العلماء / علی فاضلی

مسقط اجاره دار بندرعباس / ویلم فلور

نخستین مجله اسلامی چاپ تهران / سیّد فرید قاسمی

«فواکه البساتین» اثر حاج میرزا محمد طهرانی / علی قیصری

دو مثنوی داستانی از عصر صفوی / اکرم کریم‌زاده اصفهانی

عتیقه‌جات آستانه حضرت معصومه (س) و پروفسور پوپ در آینه اسناد / فرشته کوشکی

احکام سر تراشیدن / سلمان فارسی / حسین مسرّت و علی اکبر شیر سلیمیان

رساله در تشریح واقعه هائله طاعونِ / نوشته یکی از فضلای آن روزگار /  هادی مکارم

بیان الأدعیاء / عبد الله بن محمد ابن کتیله حسینی / کازوئو موریموتو

مرآت المذاهب /  سیدحیدر میرحلی

الرحلة المکیّة / سیّد مرتضی بن علیّ بن علوان شامی / حسین الواثقی

مراسلات محمّد حسین شعاع الملک شیرازی با ملک الشعرای بهار / علی حیدری یساولی

نیم قرن آشنایی / محمد سمامی حائری

زندگی، تحصیل، تحقیق / مصاحبه با استاد سید احمد اشکوری

العلامة الحسینی الاشکوری وتحقیق التراث / کامل سلمان الجبوری

السید احمد الاشکوری وتاریخ الحرمین الشریفین / طلال غداف

تصاویر

رسول جعفریان در مقدمه خود بر این کتاب نوشته است: و اما این مقدمه برای آن بود تا از نقش استاد حجة الاسلام و المسلمین سید احمد اشکوری به عنوانی جزئی از کل سخن بگوییم. مردی که بخشی از تجربه‌های علمی خود را از عراق به ایران آورد و در مسیری متفاوت با آنچه فقیهان و اصولیین و دیگران داشتند، مسیر را ادامه داد. اولین بار ایشان را در اتاقشان در طبقه دوم کتابخانه آیت الله مرعشی دیدم، سال 1370، یک روحانی شیک پوش، آرام و منظم که هر روز سر وقت به کتابخانه می‌آمدند، تعدادی نسخه‌ خطی از مخزن به اتاقشان می‌بردند و فهرست آنها را با روشی که از دیرباز بر آن اساس می‌نوشت، و بعد از آن نیز، با خط بسیار خوش و یک دست تحریر می‌کردند. فیشهای بسیار منظم و مرتب.

وی در ادامه نوشته است: از نظر کمیت می‌توان گفت هیچ کس به اندازه آقای اشکوری در فهرست نویسی نسخ خطی در ایران تلاش نکرده است. به لحاظ کیفی نیز فهرست های ایشان به طور معمول حاوی نکات بدیع و جالبی است که مراجعان را به سمت و سوی برخی از پژوهشهای تازه راهنمایی می‌کند.

به علاوه، باید اذعان کرد که نه تنها در فهرست نویسی که با تأسیس مرکز احیاء میراث اسلامی، کاری سترگ در جمع آوری نسخ خطی، فراهم آوردن تصاویر از نسخ خطی از گوشه و کنار دنیا، صحافی زیبا و به یادماندنی آنها و رفتن به سفرهای متوالی برای غنی ساختن این مجموعه انجام شده است. در واقع، می‌توان آقای اشکوری را از مبتکران در این حوزه برشمرد. اکنون و با تأسیس موزه موزه نوشت افزار، باید از گام تازه و ابتکاری دیگر ایشان در حوزه  نیز بر مجموعه‌ کارهای ابتکاری ایشان افزوده شده است.

جعفریان اشاره کرده است: در زمینه فعالیت‌های مربوط به نسخ خطی، بدون شک، تلاش‌های ایشان، یکی از جدی‌ترین، پردوام‌ترین و منظم‌ترین کارهایی است که صورت گرفته است، هر چند ممکن است نقادان این حوزه، ایراداتی در این باره داشته باشند که امری عادی و طبیعی و تقریبا عمومی است.

کارهای ایشان در حوزه‌های دیگری هم ادامه یافت. تصحیح بسیاری از متون، تهیه برخی از کتابشناسی‌های تخصصی، نگارش تراجم علما به خصوص کار تراجم الرجال که حاوی مطالب بدیع در شرح حال علمای پیشین است و بسیاری از آثار دیگر، همه حکایت از تلاشی دارد که منهای چاپ آن متون، بر گسترش این دانش در حوزه علمی شیعه در قم تأثیر گذاشته و آن را وسعت بخشیده است.

این کتاب از سوی انتشارات علم به کوشش رسول جعفریان منتشر شده است.

مراسم پاسداشت حضرت استاد اشکوری در هفته‌های آینده که خبر دقیق آن اعلام خواهد شد، در تهران و توسط خانه کتاب و همکاری چند مرکز دیگر برگزار خواهد شد.

14مهرماه و وقایع ان

رحلت عالم بزرگوار آيت‏اللَّه "سيد محمد فيروز آبادي يزدي" (1305 ش)

آيت‏اللَّه سيد محمد فيروز آبادي يزدي نجفي در حدود سال 1237 ش (1275 ق) در فيروز آباد يزد به دنيا آمد. وي پس از طي تحصيلات مقدماتي راهي نجف اشرف شد و از محضر حضرات آيات آخوند خراساني و سيد محمد كاظم يزدي استفاده‏هاي وافر بُرد. وي از آن پس به تدريس و تأليف روي آورد و در نجف ماندگار گرديد. برخي از تأليفات ايشان از اين قرارند: حاشيه بر عروةالوثقي، مجموعةُ الاحاديث الاخلاقيه و المواعظ و نيز كتاب الطهارة و الصلوة. سرانجام اين عالم رباني در سال 1305 ش برابر با آخر ربيع الاول 1345 ق در 68 سالگي در سامرا درگذشت و در نجف اشرف به خاك سپرده شد.

امروز 13 مهر ماه و وقایع آن

زادروز ابراهیم حقیقی،طراح گرافیک مشهور معاصر (1328ش)

ابراهیم حقیقی متولد سیزدهم مهرماه سال ۱۳۲۸ هجری شمسی در تهران است. تحصیلات وی، دیپلم ریاضی سال ۱۳۴۶ش و کار‌شناسی ارشد معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران می‌باشد. حقیقی، فعالیت حرفه‌ای خود را در رشته گرافیک از سال ۱۳۴۸ش آغاز کرد. حقیقی عضو انجمن تصویرگران کودک، انجمن بین‌المللی طراحان گرافیک، انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، انجمن فیلمسازان مستند ایران است و نیز عضو هیئت مدیره انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران تا سال ۱۳۸۲ش و دبیر هشتمین دوسالانه پوستر تهران در همین سال بوده است. او چندین فیلم ۸ میلی‌متری در سینمای آزاد تهران ساخته و در فیلم «آن‌که خیال بافت و آن‌که عمل کرد» همکاری داشته است. همکاری با بخش گرافیک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و ساختن فیلم‌های مستند ۳۵ میلی‌متری «سومین جشنواره تابستانی»، «معلم همه بچه‌های ایل»، «روز معلم» و «مددکاران اجتماعی» را نیز می‌توان جزو کارنامه پربار این هنرمند دانست. تأسیس انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران به‌همراه مرتضی ممیز، قباد شیوا و میرزا علیخانی از دیگر فعالیت‌های این هنرمند گرافیست است. حقیقی در رشته گرافیک دانشگاه‌های تهران، فارابی، هنر، مدرسه عالی تلویزیون و سینما و دانشگاه آزاد به تدریس پرداخته است. او در رشته‌های فیلم، آنونس، گرافیک و عکس جوایز متعدد داخلی و خارجی را کسب کرده است و آثارش در نمایشگاه‌های بسیاری به نمایش درآمده‌اند. حقیقی از سال ۱۳۴۷ش تاکنون طراح کتب و مجلات گوناگون بوده و حتی برای فیلم، سریال و نمایش‌های مختلف غیر از ساخت تیتراژ، طراحی صحنه هم کرده است.

معرفی کتاب نشانه‌شناسی حروف در متون فارسی

                                                    

هدف علم نشانه‌شناسی شناخت و تحلیل نشانه‌ها و نمادهای زبان گفتاری و نوشتاری و همچنین نماد‌های غیرزبانی است.

که نماد‌های غیرزبانی اعم از نشانه‌های فیزیولوژیک، بیولوژیک، نظام‌های معنایی، نظام‌های ارزشی، نمادهای نمادین، جهان‌بینی‌های گوناگون و حتا همه‌ی اشکال حرکتی، حالتی، موقعیتی خودآگاه یا ناخودآگاه، تاکتیکی، استراتژیک، فکرشده یا نشده را دربر می‌گیرد. در علم نشانه‌شناسی مشخص می‌شود نشانه‌ها از چه تشکیل شده‌اند. نشانه امری عینی و ملموس است و جایگزین پدیده‌ای می‌شود که غایب است. پژوهش‌های نشانه‌شناختی مربوط به امروز نیست؛ بلکه پیشینه آن به دوران باستان برمی‌گردد. از جمله کسانی که پیش از آغاز نشانه‌شناسی به‌عنوان یک رشته علمی و یک حوزه مستقل اندیشه بشری، آرایی را مطرح کرده‌اند، می‌توان از افلاطون، ارسطو، فیلسوفان رواقی، قدیس آگوستین و جان لاک نام برد.

نشانه شناسی علمی است که هدف خود را شناخت و تحلیل نشانه ها و نمادها چه آنها که به صورت زبان گفتاری یا نوشتاری در آمده­اند و چه آنهایی که صورت های غیر زبانی دارند، اعم از نشانه های فیزیولوژیک ، بیولوژیک، نظام های معنایی، نظام های ارزشی، نمادهای نمادین، جهان بینی های گوناگون و حتی همه­ی اشکال حرکتی، حالتی، موقعیتی خودآگاه یا ناخودآگاه، تاکتیکی، استراتژیک، فکر شده یا نشده و ... اعلام می کند .

این کتاب در دو فصل نگاشته شده است:

نشانه‌های نوشتاری حروف

نشانه‌های آوایی حروف

دو فصل کتاب است و در پایان نمایه‌ها و منابع آمده است.

نظریه نشانه‌شناسی حروف در متون فارسی نگاشته استاد دانشگاه تهران، دکتر حمیرا زمرّدی است که با شماره ثبت 497749 در کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی موجود است. این کتاب را انتشارات زوّار در تهران منتشر کرده است.

لطائف الاذکار اثری از سال 552 در شناخت شهرهای ایران و حج

                                                   

«لطایف الاذکار» از قدیمی‌ترین آثار فارسی در حوزه حج و جغرافیای ایران است که در آن جزئیاتی از بقیع و قبور امامان، مقام رأس‌الحسین(ع) و مزار حضرت علی(ع) در نجف ذکر شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان نویسنده و مورخ تاریخ اسلام از انتشار تازه‌ترین اثر خود با عنوان «لطایف الاذکار» خبر داد و گفت:‌ لطایف الاذکار یکی از قدیمی‌ترین آثار فارسی در حوزه حج و جغرافیای ایران است که به‌زودی توسط نشر علم منتشر خواهد شد.

وی ادامه داد: نویسنده این کتاب ابوجعفر شمس‌الدین محمد‌بن عمربن عبدالعزیزبن مازه است که است که در سال 511 متولد شده و در سال 566 درگذشته است. وی از خاندان آل‌برهان یکی از بنام‌ترین خاندان‌های علمی و سیاسی بخارا در قرن‌های ششم تا هشتم است. اثر یادشده راهنمای حج است که برای مسافران خراسانی به‌ویژه بخارائیان نوشته شده که آنها سالها به‌صورت کاروانی و انبوه راهی حج می‌شدند.

جعفریان با بیان این مطلب که این کتاب در سال 552 نوشته شده است،‌ گفت: این کاروان‌ها در هر شهر به زیارت قبور مشایخ رفته مسیر از خراسان تا حرمین را طی می‌کردند. ابن‌مازه در این کتاب از مزارات بخارا شروع کرده، سپس از مرو، سرخس، نیشابور، بسطام، ری، همدان، کرمانشاه، بغداد و کوفه و در نهایت ربذه از قبر ابوذر سخن رانده است. وی کتاب را به‌درخواست مادرش که در این سفر همراه وی بوده نگاشته است.

وی تصریح کرد:‌ در بخش اول کتاب، آداب دعا و زیارت آمده و در بخش نهایی کتاب مناسک حج و بخشی هم در شناخت اماکن متبرکه مکه و مدینه آمده است. در مقدمه این کتاب شرح‌حالی از نویسنده و خاندان وی ارائه شده است. این کتاب اگرچه در ظاهر سفرنامه نیست، اما در عمل یک اثر سفرنامه‌ای است که شهر به شهر طی و در هر شهر قبور مشایخ و شرح حال مختصری از آنها ارائه شده است.

وی گفت: میان اطلاعات این کتاب،‌ اطلاعاتی درباره بخارا، مرو  و نیز مقام رأس‌الحسین(ع) به چشم می‌خورد که بسیار جالب توجه و حائز اهمیت است،‌ هم‌چنین در این سفرنامه علاوه بر آن که مزارات مشایخ صوفیه در بخارا معرفی شده، مطالب کوتاهی درباره مزار امام علی(ع) در نجف و مزار امام حسین(ع) در کربلا وجود دارد.

جعفریان ادامه داد:‌ هم‌چنین از دیگر نکات جالب توجه این سفرنامه ذکر اطلاعاتی درباره بقیع و زیارت نامه‌ای برای قبور امامان بقیع(ع) است که با وجود کوتاه بودن،‌ بسیار دقیق است.

فرهنگ احجار کریمه و معدنی‌ها در ادبیات فارسی

                                                    

یکی از جلوه‌های طبیعت سنگ‌ها و کانی‌ها هستند که سهم عمده‌ای در زندگی انسان‌ها ایفا کرده‌اند، بشر برای زیستن و ساختن ملزومات زندگی و بهبود شرایط زندگی خود از سنگ‌ها و کانی‌ها استفاده کرده و یا در درمان امراض خود از آنها نفع برده است.

قدما معتقد بوده‌اند که جواهرات دارای روح هستند و می‌توانند باعث تقویت قوای انسانی گردند و به انها آرامش بخشند. به گونه‌ای که حتی از آن برای خنثی نمودن چشم زخم و به ارمغان آوردن خوشبختی و رفاه و ثروت نیز استفاده می‌کردند.

آنچنان که در تواریخ نوشته شده اولین کسی که اعتقاد داشت بعضی سنگ‌های قیمتی باعث خوشبختی می‌گردد و دارای شگون است، هارون برادر حضرت موسی بوده است. شاید به این علت که لباس‌هایی که موسی به فرمان خداوند برای او تهیه نمود و در تورات نیز شرح آن آمده است همگی به انواع سنگ‌های قیمتی مرصع بود.

ادب فارسی و خصوصاً ادب منظوم که برگرفته از فرهنگ و بن‌مایه‌های اجتماعی است سرشار از آثاری است که در آن به وفور به این سنگ‌ها و کانی‌ها اشاره شده است، شاعران فارسی زبان در اشعار خود بارها از سنگ‌های قیمتی و کانی‌ها سخن به میان آورده‌آند و نظریات فیلسوفان کهن همچون ارسطو، سقراط و باورهای موجود در کتب دانشمندان طب و ادویه و جواهرنامه‌های قدیم را در اشعار خود بیان کرده و فراخور دانش و ذوق خویش و

گوهر واژه ای فارسی برابر با جوهر و جواهر است که به سنگهای گرانبها یا قیمتی یا احجار کریمه اطلاق می شود و به نامهای سنگ های زینتی، تزئینی ، آذینی ، پیرایه ای و احجام نفیسه هم آمده است.

در این کتاب، اصطلاحات، تشبیهات، استعارات و مضامین ساخته‌شده با برخی احجار کریمه (شامل الماس، پیروزه، درّ، عقیق، لعل، و یاقوت) بررسی شده و مسائل علمی و ادبی مطرح‌شده دربارة این احجار کریمه در دیوان‌های خاقانی شروانی، فلکی شروانی، ذوالفقار شروانی، مجیرالدین بیلقانی و آثار نظامی گنجوی تحلیل شده و با کتب علمی کانی‌شناسی قدیم، ازجمله تنسوخ‌نامة ایلخانی و آثاری از این دست، تطبیق داده شده است.

«فرهنگ احجار کریمه و معدنی‌ها در ادبیات فارسی» نوشته دکتر محمدحسین محمدی و نازیلا فرمانی انوشه در 243 صفحه منتشر شده است.

معرفی تاریخ، فرهنگ و مقاومت اسلامی در اندلس

                                                   

«اندلس: تاریخ، فرهنگ و مقاومت اسلامی»، منتخبی از چهار اثر مهم در زمینه اندلس است.

کتاب حاضر با عنوان «اندلس: تاریخ، فرهنگ و مقاومت اسلامی»، منتخبی از چهار اثر مهم در زمینه تاریخ‌نگاری اسلامی در اندلس، ابداعات علمی و فرهنگی عالمانِ اندلسی، تاثیر اندیشة مغرب‌زمین از رونق علوم و فنون اسلامی در اندلس و سرانجام مقاومتِ مسلمانان اندلس در برابر دادگاه‌های تفتیش عقاید کلیسای کاتولیک اسپانیای آن دوران است.

بنابراین کتاب به صورتی خلاصه‌وار شامل بخش‌هایی از فراز تا فرود اندلس اسلامی می‌شود. تجربه‌ای که در آن عبرت‌های بسیاری است برای آنان که در پی اندیشه و تدبر در تاریخ اسلام و یافتن سنت‌هایی هستند که موجب این اتفاقات، در هر زمان و مکانی دیگر می‌شوند. 

فهرست مطالب کتاب:

شکل‌گیری تاریخ‌نگاری عربی - اسلامی در اندلس

ترجمه کتاب «نشأة تدوین التاریخ العربی فی الأندلس» اثر دکتر عبدالواحد ذنون طه است. اهمیت این کتاب در آن است که به‌صورتی مستدل و علمی نشان می‌دهد که سرآغاز تاریخ‌نگاری علمی در اندلس به‌دست خاندان رازی که ایرانی بوده‌اند، صورت گرفته است که از زمرۀ ابتکارات آنان قرار دادن مدخل جغرافیا در تاریخ‌نگاری است.

دکتر عبدالواحد ذنون طه (متولد موصل عراق 1943 م)، استاد دانشگاه و مورخ معروف عراقی است. او بی‌تردید یکی از سرشناس‌ترین محققان معاصر جهان اسلام در حوزۀ مطالعات تاریخ و تمدن اسلامی در اندلس است. مشخصات منبع مورد استفاده در ترجمه چنین است:عبدالواحد ذنون طه، 2004. نشاة تدوین التاریخ العربی فی الأندلس. بیروت (ط 1) دارالمدی الاسلامی.

نقش نوآوریهای برجستۀ دانشمندان اندلس در تجدید حیات فرهنگی اروپا

ترجمه کتابی از از محقق فلسطینی، مرحوم دکتر شوقی ابو خلیل (1941-2010م) است که آن را در  همایشی با عنوان «تأثیر تمدن عربی - اسلامی بر غرب و نقش اسپانیا در انتقال آن» که در تاریخ 10 - 12 دسامبر 2003 م در غرناطه برگزار شد، ارائه کرده است. دکتر شوقی ابو خلیل دارای دکتری تاریخ و مدیر انتشارات دارالفکر دمشق بود که تالیفات متعددی در حوزۀ تاریخ و فرهنگ اسلامی دارد و اثر وی در کتاب همایش مذکور منتشر شده است. مشخصات منبع مورد استفاده در ترجمه چنین است: شوقی ابوخلیل. علماء الاندلس، ابداعاتهم المتمیزة، دمشق، دارالفکر، 2005.

نقش اندلس بر اندیشۀ غربی

از دکتر عبدالواحد ذنون طه که آن را در همایش «تمدن عربی – اسلامی و اندیشۀ غربی» که در بیت الحکمه بغداد (ژوئن 1977) ارائه کرده است. مشخصات منبع آن چنین است: عبدالواحد ذنون طه، 2003. دراسات فی حضارة الاندلس و تاریخها. بیروت (ط 1) دارالمدی الاسلامی، ص 205- 235) (اثر الاندلس فی الفکر الغربی)

جنبش مقاومت عربی - اسلامی در اندلس بعد از سقوط غرناطه

ترجمۀ کتاب دیگری از دکتر عبدالواحد ذنون طه است.

اندلس: تاریخ، فرهنگ و مقاومت اسلامی با ترجمه کامیار صداقت ثمرحسینی، در 175 صفحه از سوی انتشارات آفتاب توسعه در سال 1392 منتشر شده است.شماره ثبت این کتاب در کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی 498271 می‌باشد.

معرفی کتاب نقش کوفه در گسترش تشیع

                                                   

شهر کوفه یکی از بزرگ‌ترین مراکز علمی جهان اسلام به ویژه تشیع در سده‌های اول تا سوم هجری و مرکز شکل‌گیری و تطور اندیشه‌های بسیاری از فرقه‌های کلامی و فقهی است.

امام باقر (ع) و امام صادق (ع) شاگردان برجسته‌ای در علوم تفسیر، فقه، حدیث، کلام و دیگر علوم اسلامی تربیت‌ کرده‌اند که هریک از دانشمندان و محدثان بزرگ جهان تشیع به شمار می‌روند، در این بین، مفسران، ‌قاریان، فقیهان و متکلمان کوفی بر سایرین برتری داشتند.

این تحقیق در پی نشان دادن نقش شهر کوفه به عنوان یکی از مراکز علمی جهان اسلام به ویژه تشیع در سده‌های اول تا چهارم هجری –دوران تثبیت آموزه‌های شیعی- است. در این تحقیق مسئله فرهنگی و بعد سیاسی، تبعی است؛ بنابراین صرفاً ابعاد فرهنگی کوفه به عنوان یک شهر تأثیرگذار در تشیع مطالعه شده است.

مهم‌ترین منابع شیعه به خصوص در قرن دوم که اوج فعالیت علمی و فرهنگی شیعه بود، در تمام عرصه‌های علوم اسلامی، حاصل فعالیت دانشمندان شیعه کوفی است. هرچند آثار بسیاری از آنها از بین رفته است، این آثار خمیرمایه تألیفات دانشمندانی چون کلینی، شیخ صدوق، شیخ مفید و دیگران بوده است، از این رو معرفی برخی بزرگان شهر کوفه و میراث علمی آنان در عرصه‌های مختلف علوم اسلامی، بخش درخوری از این پژوهش را تشکیل می‌دهد. همچنین با توجه به بافت جمعیتی ناهمگون کوفه، نحله‌های فکری گوناگون و فرقه‌های مختلف کلامی و فقهی در آن فعالیت می‌کردند که در این نوشتار تعامل شیعیان امامیه با فرقه‌های دیگر منشعب از شیعه و فرقه‌های اهل سنت بررسی شده است.

بررسی تأثیر عمیق مکتب علمی کوفه بر دیگر مکاتب حدیثی شیعه در قم، بغداد، و دیگر شهرها از دیگر مباحث مهم این پژوهش است به طوری که می‌توان گفت، مکاتب حدیثی این شهرها همه محصول مکتب کوفه‌اند.

فهرست مطالب کتاب به این شرح است:

فصل اول- کلیات

فصل دوم- تشیع در کوفه در عصر ائمه (ع)

فصل سوم- میراث علمی تشیع کوفی

فصل چهارم- تعامل شیعیان کوفه با فرق دیگر

فصل پنجم- تأثیر شیعیان کوفه در گسترش تشیع در مناطق دیگر

کتاب‌نامه

پژوهشی تاریخی در مورد شکل‌گیری شیعه در شهر کوفه و گسترش آن به سایر بلاد اسلامی است.

در این نوشتار به بحث در مورد نقش کوفه به عنوان یک مرکز مهم علمی و اسلامی در سده‌های نخستین تاریخ اسلام به ویژه در زمان حیات امام جعفر صادق(ع) و امام محمد باقر (ع) پرداخته شده و انتقال علومی مانند فقه، حدیث، کلام و تفسیر از این شهر به سایر شهرهای اسلامی و ظهور اندیشمندان مختلف اعم از فقها، محدثان، متکلمان، قاریان و مفسران از قرن اول تا قرن چهارم هجری قمری مورد شرح و بررسی قرار گرفته است.

نویسنده به تشکیل تشیع در زمان حیات ائمه اطهار(ع) به عنوان یک سازمان منجسم اشاره کرده و تعامل شیعیان کوفه با فرقه‌های دیگر از لحاظ فکری و اعتقادی را مورد بحث و بررسی قرار داده و تأثیر شیعیان کوفه در گسترش تشیع در مناطق دیگر اسلام مانند ایران و مصر و شمال آفریقا را تبیین نموده است.

«نقش کوفه در گسترش تشیع تا قرن چهارم هجری» نگاشته ی فرهاد نعمتی است که در 376 صفحه از سوی دفتر نشر معارف نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها منتشر شده است.

معرفی تمدن ایران زمین در «فرهنگنامه عکس‌ ایران»

                                                   

فرهنگنامه عکس ایران در بردارنده مجموعه‌ای متنوع از هر آن پدیده‌ای است که با فرهنگ و تمدن ایران در پیوند است.

فرهنگنامه عکس ایران، انتشار رده‌بندی شده و روشمندِ آثاری است که دیده می‌شوند، یعنی بناها، ابزارها، جامه‌ها، خوراکی‌ها، جشن‌ها، پیشه‌ها، نمایش‌ها، بازی‌ها و نگاره‌ها.

«فرهنگنامه عکس ایران» با بیش از دوهزار عکس از آثار باستانی، مردم‌شناسی، اشیا موزه‌ها، فرهنگ و لباس‌های ایرانیان که نتیجه 19 سال پژوهش رضا مرادی غیاث‌آبادی است.

کتاب «فرهنگنامه عکس ایران» در بخش‌های زیر نگاشته شده است:

نگاشته‌ها و نگارکندها

معماری

بخش‌های بنا

آرایه‌های بنا

 زندگی

پیوست شامل عکس‌های رنگی و نمایه و کلیدواژه‌هاست.

برخی از بخش‌ها و زیربخش‌های موضوعی کتاب عبارتند از: نگارکندها، کتیبه‌ها، سنگ‌نگاره‌ها، پیکره‌ها، آب‌انبار، پل، کاروانسرا، میل، مناره، برج، آرامگاه، گنبد، گنبدخانه، نیایشگاه، مسجد، کاخ، دروازه، قلعه، تاق، گنبد، بادگیر، ستون، محراب، در و پنجره، آجرکاری، گچبری، کاشیکاری، دیوارنگاره، مقرنس، پیشه‌ها، صنایع دستی، دست‌ساخته‌ها، ابزارآلات، ساز، درختان کهن، تپه‌های باستانی و بسیاری مضامین دیگر. تعدادی از آثار و صاحبان حرفی که عکس آنها در فرهنگنامه منتشر شده، در طول این سال‌ها از بین رفته یا درگذشته‌اند و رد و نشانی از آنها در این کتاب بازمانده است.

این کتاب به دو زبان فارسی و انگلیسی به توضیح نام، مکان و قدمت هر اثر می‌پردازد و از سوی انتشارات نوید شیراز منتشر شده است.

این دوره دو جلدی به تحقیق، عکاسی و تألیف رضا مرادی غیاث آبادی در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.

معرفی کتاب دیوان موضوعی شعر فارسی

                                                   

در این اثر شعر فارسی از نظر مضامین دینی، عرفانی، اخلاقی- ملی، سیاسی و اجتماعی طبقه بندی شده است.

گستردگی تاریخ ادبیات فارسی که بخش مهمّ آن را شعر در برگرفته، یافتن راهکارهایی را برای دست‌یابی آسان‌تر و سریع‌تر به موضوعات شعر فارسی ضرورت می‌بخشد. تنگناهای زمانی و لزوم استفاده بهینه از فرصت‌ها، مطالعه و مرور همه آثار منظوم را برای تحقیق و تفحص در افکار و آرای شاعران، دشوار می‌نماید.

مجموعه حاضر به انگیزه فراهم آوردن مقدّمات کاری جامع که بتواند شعر همه شاعران برجسته را به صورت موضوعی کنار هم قرار دهد و نیز به انگیزه فراهم آوردن زمینه‌های مناسب‌تری برای تحقیقات بیشتر و بهتر ادبی مدوّن شده است.

از ویژگی‌های این مجموعه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• امکان دست‌یابی به بایگانی منظمی از شعر فارسی
• امکان بررسی تطبیقی آثار منظوم
• امکان بررسی تحوّلات شعر، از جهات مختلف با توجه به ترتیب زمانی مجموعه
• بی‌نیازی پژوهشگران از مراجعه به منابع اصلی
• امکان تفسیر شعر شاعران به کمک شعر خودشان یا شاعران دیگر
• امکان دست‌یابی به اندیشه‌های محوری شاعران
• امکان دست‌یابی به میزان تأثیرپذیری شاعران از یکدیگر
• امکان دست‌یابی به مبانی مردم‌شناسی و تحقیق و پژوهش در حوزه جامعه‌شناسی ادبیات
• امکان طرّاحی و اجرای تحقیقات بنیادی و کاربردی در حوزه شعر فارسی و ...

جلد اول دیوان موضوعی شعر فارسی (طبقه‌بندی شعر فارسی از نظر مضامین دینی، عرفانی، اخلاقی – ملی، سیاسی و اجتماعی) به اهتمام احمد خاتمی در 866 صفحه توسط انتشارات سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، موسسه‌ی نشر شهر منتشر شده است.شماره ثبت این کتاب در کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی 496157 می‌باشد.

معرفی کتاب جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان

                                 

شیعیان یکی از گروه‌های جمعیتی عمده و موثر بر تحولات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی افغانستان بوده است.

بدون تردید در دوران پسا طالبان، تأثیرات اجتماعی، فرهنگی و تمدنی شیعیان افغانستان در دورن ساختار جدید قدرت نیز راه پیدا کرده و بسیار افزایش یافته است و نیروهای سیاسی شیعه یکی از بازیگران اصلی صحنه تحولات هستند.

جمعیت شیعیان افغانستان تا کنون به طور دقیق مشخص نشده است، پاره‌ای از محققان پشتون‌گرا و غیرشیعه نظیر: «انورالحق احدی » بر این باورند که ۱۲% از جمعیت افغانستان شیعه هستند، این در حالی است که بعضی از نویسندگان ایرانی، تعداد جمعیت شیعیان افغانستان  را حدود ۲۵% از جمعیت افغانستان برآورد کرده‌اند.

برخی آمارها نیز حکایت دارد که شیعیان افغانستان یک سوم جمعیت این کشور هستند که این مطلب مورد تأیید رهبران بزرگ شیعه افغانستان نیز قرار گرفته است. شیعیان افغانستان از قومیت‌های مختلف و با نژاد و تبار گوناگون هستند و از نظر سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در جامعه افغانستان از اهمیت بسزایی برخوردارند.

 در این کتاب تلاش شده تا ضمن بررسی قومیت‌های مختلف شیعه مناطق شیعه‌نشین، به جایگاه اقتصادی و فرهنگی شیعیان افغانستان نیز پرداخته شود. این کتاب در هفت فصل  تلاش کرده تا تصویری مستند از جامعه شیعیان افغانستان ارائه کند.

در این راستا پیشینه تاریخی اهل تشیع افغانستان، جایگاه سیاسی و اقتصادی آنها در کشورشان، نقشی که در ساختار قدرت دارند، گروه‌های سیاسی شیعه و مناسبات جامعه شیعیان با ایران و سایر کشورها از مهم‌ترین مواردی هستند که مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

فصل اول- پیشینه‌ی تاریخی شیعیان افغانستان

فصل دوم- جایگاه شیعیان در جامعه افغانستان

فصل سوم- نقش و موقعیت شیعیان در ساختار سیاسی و اجتماعی افغانستان

فصل چهارم- گروه‌ها و احزاب سیاسی شیعیان

فصل پنجم- اندیشه‌های سیاسی و جنبش‌های اجتماعی شیعیان افغانستان

فصل ششم- مناسبات شیعیان افغانستان با قدرت‌های خارجی

فصل هفتم- تاریخ روابط شیعیان افغانستان و ایران

منابع و ماخذ

در این کتاب به شیعیان افغانستان مانند یک جمعیت مجزا از جامعه افغانستان نگریسته نشده و تلاش شده تا راهکارهای لازم برای  ارتقاء جایگاه شیعیان افغانستان و نیز تقویت مناسبات ایران با آنها در چهارچوب کمک به همبستگی مردم افغانستان و نزدیکی و دوستی هرچه بیشتر میان ایران و افغانستان ارائه شود.

کتاب «جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان» نوشته محمدعلی بهمنی‌قاجار در 348 صفحه از سوی انتشارات مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور منتشر شده است.شماره ثبت این کتاب در کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی 492464 می‌باشد.